Transaksiyonel Analiz Terapisi
Transaksiyonel analiz terapisinin tanımı kısaca iletişimin analizi şeklinde yapılmaktadır. Transaksiyonel analiz terapisi Türkçe’de kısaca TA olarak kullanılmaktadır. Bu terapide kişilerin 3 farklı ego durumlarına müdahale edilmekte ve ilişkilerdeki iletişim problemleri çözülmektedir. İnsanlara destek olan bu programda zamanın yapılandırılması, yaşam pozisyonları ve kabul iletileri değerlendirilmekte ve danışanın sorunlara müdahalede bulunması kolaylaştırılmaktadır.
TA Eric Berne tarafından geliştirilen bir yöntemdir. Transaksiyonel analiz kuramına bağlı olarak uygulanan terapi orijinalinde psikoanalizin geliştirilmesi için ortaya atılmıştır. Kişilik teorisi olarak da bilinen bu terapi bir süredir devam eden düşüncelerin ardından son haline bürünmüştür. 1957 yılında yayınlanan Transaksiyonel Analiz makalesi Berne tarafından yazılmıştır. Bu kuramın dünyaya tanıtımı da makaleden sonra gerçekleşmektedir. Kuramda kişilik, gelişim, psikopatoloji, terapi gibi ilgi alanları ile ilgilenilmektedir. Kuramın temelinde insanların iyi oldukları yatmaktadır.
Transaksiyonel Analizde Kuram
Transaksiyonel analiz terapisinde kuramın net olarak anlaşılabilmesi için detaylarının iyi araştırılması gerekmektedir. Bu kuram her bireyin içinde aktif halde olan ego durumunun dışa vurumunu incelemektedir. Bireyler üç egoya sahiptir ve bu egolar bireylerin karakteristik özelliklerini etkilemektedir. Transaksiyonel analiz kuramı ego durumunu çocuk, ebeveyn ve yetişkin şeklinde incelemektedir. Bu kuramda yetişkinler ego durumlarının gerektirdiği şekilde düşünmekte, hissetmekte ve hareket etmektedir.
TA kuramında bireyler çocukluk dönemlerine dayanan bir yaşam senaryosu içerisinde varsayılmaktadır. Yaşamlar bu senaryoya uygun şekillenmekte ve devam ettirilmektedir. Bu senaryo içerisinde rolü olan bireyler danışmanın arkadaşları olarak düşünülmektedir. Kuram geliştiricisi olan Berne bireylerin ortaya çıkardığı bu senaryo hakkında üç önermeyi benimsemektedir. Bu önermeler şu şekildedir:
- İnsanlar yeterli ve iyi durumdadır.
- Her insanın belirli bir düşünme kapasitesi bulunmaktadır.
- Her insanın kendi senaryo oluşumunda belirli kararlar alması söz konusudur. Alınan kararlar isteğe uygun olarak şekillenmektedir.
Transaksiyonel Analiz Terapisinde Ebeveyn Egosunun İncelenmesi
Ebeveynlerin ego durumunun incelenmesi TA kuramına göre yapılmaktadır. Ego durumları bireylerin büyür iken çevrelerindeki insanlarda gördükleri duygu, düşünce ve benimsemelerden kaynaklı meydana gelmektedir. Anne babalar çocukken rol model olarak benimsedikleri kişilerin davranışlarını içselleştirmektedir. Bu durum da egoyu etkileyen faktörlerden biridir.
Anne babaların çevresindeki bireylerin duygu, düşünce ve tavırlarından etkilenmesi bilinç altına bağlı şekilde gelişmektedir. Bireylerin yaptıkları seçim bilinçli olarak gerçekleşmemekte hayat akışı içerisinde oluşmaktadır.
Anne ve babaların egoları onlar çocukken büyüklerden gördükleri ancak beğenmedikleri hareketlerden de etkilenmektedir. Küçükken yaşanan istenmeyen bir olay, düşünce ya da durum içselleştirmelere neden olabilmektedir. Küçükken ebeveynlere kodlanan duyguların yeniden yaşanması eski olayların hatırlanmasını sağlayacaktır. Örnek olarak bir insanın annesinin davranışlarını beğenmemesi verilebilmektedir. Kişinin büyümesi durumunda annesinin hoşuna gitmeyen davranışını kendisinin de yaptığını fark etmesi ego çerçevesinde incelenmektedir.
Ebeveyn Egosundaki Jest ve Mimikler
Egoda oluşan jest ve mimikler bireylerin ruh hali hakkında bazı bilgiler edinmeyi sağlamaktadır. Ego durumuna bağlı olarak farklı jest, mimik, el ve kol hareketleri ortaya çıkmaktadır. Bu duruma örnekler aşağıda yer almaktadır:
- Kaşların çatılması
- Kızgın bir yüz ifadesinin benimsenmesi
- Alaycı bir gülümseme
- Gururlu bakışlar
- Kaşın kalkması
- Sürekli sevecen yüz ifadesi
- Kolların kavuşturulması
- Elin ovulması
- Omuza vurulması
- Sırtın sıvazlanması
Transaksiyonel Analiz Terapisinde Yetişkin Egosunun İncelenmesi
Yetişkin egosunun transaksiyonel analiz terapisi ile incelenmesi TA kuram çerçevesinde yapılmaktadır. Transaksiyonel analiz terapisi kuramına göre yetişkinlerin egosu; mantıklı düşüncelerin, planların, sağduyuların, akıllı çözümler bulunabilmesinin bir ürünüdür. Yetişkinlerin belirli bir oranda ego yapması daha çok disiplin, sorgulayıcı bir bakış açısı, anlamlandırılan ilişkiler ve eleştirilen kişilik anlamına gelmektedir. Bu durumda ego bireylerin çevresindeki kişilerin etkisinden daha ziyade kendi deneyimlerinden etkilendiğini savunmaktadır. Yetişkinlerin egosunda birey hem şimdi kavramına hem de burada kavramına önem vermektedir. Verilen kararlarda bu kavramlar önemli bir yere sahiptir. Yetişkinlerin egosu olayların daha objektif şekilde bakılmasına ve belirli bir mantık süzgecinden geçirilmesine yardımcıdır.
Yetişkin Egosundaki Jest ve Mimikler
Yetişkin egosunda kullanılan mimikler genel olarak aşağıda verilmiştir. Bu mimikler bir yetişkinin yüzünde var ise egodan şüphelenilebilmektedir:
- Meraklı yüz ifadesine sahip olmak
- Gözlerin odaklanmış ve dikkatli olması
- Düşünceli görünmek
- Dikkatli ve ilgi dolu bir yüz ifadesi
Yetişkinlerde egonun anlaşılabilmesi için jest ve mimiklerin yanı sıra el, kol gibi beden hareketleri de incelenebilmektedir. İncelenebilecek hareketler arasında şunlar bulunmaktadır:
- Parmak ile işaret etme
- Dik duruş
- İnsanlar ile oluşturulan göz teması
- Karşısındaki kişi konuşurken ilgili görünme ve bedenini o kişiye doğru çevirme
Çocuk Ego Durumunun İncelenmesi
Çocuk ego durumunun terapiyle incelenmesi TA kuramına göre 0 yaş ile 7 yaş arasındaki çocukların davranışlarına rastlanmaktadır. Çocuk ego durumundaki bireylerde geçmiş zamanda çocukluklarında geçirdikleri davranış kalıplarına benzer durumlar rastlanmaktadır. Bireyler canları ne zaman ne ister ise onu yapan ve sorumluluklarını önemsemeyen kişilere dönüşürler. Vurdumduymazlık görülebilmektedir.
Çocuk Ego Durumunun Analiz Parçaları
Çocuk ego durumunun analizi iki ana başlık altında incelenmektedir:
- Doğal çocuk olarak analiz: Duyguların ve düşüncelerin plansız olarak yapılması doğal çocukluktur. Hareketlerin o an içerisinde karar verilmesi ve sergilenmesi durumu bireyler sık görülmektedir. Bireyler kaç yaşında olursa olsun çok daha duygusal yapıdadır. Bu bireylerde eğlenceli bir kişilik ortaya çıkmaktadır. İkili ilişkilerde başarılı olan bu bireyler etkileşim kurmakta da oldukça başarılıdır. Eğer bireylerin ikili ilişkilerde başarılı olması isteniyor ise doğal çocuk davranışlarından az da olsa bulunması gerekmektedir.
- Uyumlu çocuk olarak analiz: Kontrollü ve ebeveynler izliyormuş gibi yapılan hareketler uyumlu çocuk davranışında mümkündür. Bireyler duygu ve düşüncelerini anne babalarının istek ve beklentilerine uygun olarak şekillendirmektedir. Genel olarak kendi isteklerini yapmayan bu kişilerin ego durumu her şeye evet deme ya da her olaya hayır diyerek isyan etme üzerine kurulmuştur.
Terapide Kullanılan Oyunlar ve Senaryolar
Transaksiyonel analiz terapisinde oyunların ve senaryoların kullanımı bireylerin kendileri için yazdıkları senaryolardan esinlenerek oluşturulmaktadır. Bireylerin arkadaşlarını bu senaryoya uygun olarak seçmesi, anne babalarını da senaryodaki rollere koyması söz konusudur.
Terapide önemli olan anne ve babaların hareketlerinin çocuk algılanmasıdır. Çocuklar anne babaların hareketlerinden çabuk etkilenerek bu hareketleri farklı şekilde yorumlamaya başlamaktadır. Yaşam senaryosunda büyüdükçe yaşanan olaylar kişinin düşüncelerine bağlı olarak zaman içerisinde değiştirilebilmektedir. Bireyler kendi hayatları için yazdıkları senaryoyu o an fark etmeseler dahi zaman içerisinde o senaryoya uygun olarak hareket ettiklerini saptamaktadır.
Transaksiyonel analiz terapisi bireylerin sağlıksız yaşam durumlarında mücadele etme yeteneğini kazanmasını sağlamaktadır. Terapinin temelinde oyun bulunmaktadır. Bu sayede bireyler olumsuz duygu ve düşüncelerden oyun ile uzaklaşabilmektedir. Olumsuz duygu ve düşüncelere giren her bireyin destek alması gerekmektedir.