Sınav kaygısının tanımı başarıyı hedefleyen öğrencilerin sınav anında yaşadıkları duygu değişimleri şeklinde ifade edilebilmektedir. Sınav kaygısı yalnızca öğrencilerin değil velilerin de içinde bulunduğu bir durumdur. Bu kaygının içinde endişe ve heyecan bulunmaktadır.
Öğrenciler bazı zamanlarda sınavlara karşı motive olarak, hedefe odaklanarak çalışmalar yapabilir iken bazı zamanlarda duygu değişiklikleri yüzünden başarısız olabilmektedir. Bıkkın ve yorgun ruh halleri öğrencilerin ana hedeften uzaklaşmasını sağlamaktadır. Pek çok çocuğun içinde bulunduğu inişli çıkışlı ruh hali gerek öğretmenleri gerek anne babaları da içine çekmektedir.
Ergenlik dönemine dâhil olan çocuklarda hedefe kilitlenmiş başarılı bireylerden çok kafası karışmış bir ruh hali ortaya çıkmaktadır. Bu durumlarda öğrencilerden bazıları kendileri istedikleri için değil yalnızca aileleri o şekilde istediği için ders çalışabilmektedir. Dershanelere yönelim sınava hazırlık süresinde öğrencilerin geri kalmamak için tercih ettiği bir durumdur. Dershaneye giden bazı öğrenciler ne kadar çaba sarf ederse etsin yoğun çalışma temposundan dolayı kaygı ve strese maruz kalmaktadır. Bu durumdan kurtulmak isteyen gençlerimiz en yakın kliniğimize uğrayarak yaşadıkları stresi anlatıp rahatlayabilmektedir.
Sınav Kaygısına Yönelik Belirtiler
Sınav kaygısının belirtileri zihinsel, duygusal, fiziksel ve davranışsal olmak üzere 4 farklı kategoride incelenmektedir:
- Zihinsel kaygı belirtileri: Çocuklarda dikkat dağınıklığı, konsantrasyon bozuklukları, sınavlar ile ilgili olumsuz bazı düşüncelerde bulunmak görülmektedir.
- Duygusal kaygı belirtileri: Gözlemlenebilir şekilde yaşanan huzursuzluk, sinirlilik, endişe, olumsuz öngörüler bu gruba girer.
- Fiziksel kaygı belirtileri: Özellikle sabah saatlerinde yorgun ve halsiz hissetme, baş ağrısı duyma, uykuya dalmakta zorlanma, kalp atışının hızlanması, ellerin terli ve soğuk olması fiziksel belirtiler arasındadır.
- Davranışsal kaygı belirtileri: Sınavlardan kaçma, sınav sırasında heyecandan dona kalma gibi durumları içine alır.
Sınav Kaygısının Bulaşıcılığı
Kaygının yayılması çocuklukta edinilen bir davranıştır. Anne ve babaların nasıl düşünüp olaylara karşı nasıl tepki vereceği çocukların davranışını etkilemektedir. Çocuklar, taklit yöntemi ile anne ve babalarının pek çok davranışını alarak yargıcı ve olumsuz düşüncelere sahip olabilmektedir. Bu düşünceler kaygının temel nedenidir. Bulaşıcı bir duygu olan kaygı, çocukların çevresindeki insanların kaygılı olmasından ve bu insanlar ile özdeşim kurulmasından açığa çıkmaktadır.
Kaygıya Neden Olan Düşünceler
Kaygı ortaya çıkarabilecek fikirler arasında okul döneminde yaşanan olumsuzluklar da yer almaktadır. Sınav kaygısı okul döneminde yaşanan kaygıya en güzel örnektir. Bu kaygıda en önemli yanlışlık çocukların bir sınav ile kendi kişiliklerinin test edildiğini düşünmesidir. Bu durum çocukların sınavlarda mecburen başarılı olması gerektiğini düşündürtmektedir. Oysa durum bundan ibaret değildir.
Performansa dayalı kaygı oluşturan kişilerde “Daha önce başarısız olduğum için yine başarısız olacağım.” ifadesi kullanılmaktadır. Bu ifade kaygı düzeyinin artmasını sağlayan yanıltıcı bir ifadededir. Böyle bir ifade yerine daha çözüm odaklı ifadeler kullanmak kişilerin eksiklerini giderebilmesini sağlayacaktır.
Sınav Öncesinde Bilinmesi Gerekenler
Sınav kaygısını yenmek için bilinmesi gerekenler gençlerin ve çocukların sınav anında yaşadıkları stresi azaltmaya yardımcı olmaktadır. Bir yılı ya da daha azı kapsayan sınav hazırlık sürecinde öğrencilerin izleyebileceği en akıllı yol eksikleri saptamaktır. Bu durum sınavların iyi geçmesine yardımcı olacaktır. Yapılan bilimsel araştırmalara göre insanların olaylara karşı hazırlıklı olması kendilerini güvende hissetmelerine neden olmaktadır. Güvende hisseden insanlar ise kaygı düzeylerini minimumda tutarak başarılarını üst düzeyde karşılayabilmektedir. Aşağıdaki maddeler sınav öncesinde kaygının azaltılması için öğrencilere yardımcı olacaktır:
- Zaman planlanmasının yapılması: Kaygı, zaman düzensizliklerine neden olur. Bu durumu kırmanın en etkin yolu bireysel düzenlemelerden geçmektedir.
- Hareket: Yaşanan gerginlikler bireyleri aşırı hareketliliğe ya da durgunluğa itebilmektedir. Sınavın yaklaştığı günlerde fiziksel aktivitelerden uzaklaşmak yerine spor ve egzersizleri artırmak stres seviyesinin düzenlenmesine yardımcı olacaktır.
- Öğrencilerin kendilerine zaman ayırması: Negatif duyguların karşısına pozitif duygular koyarak olumluya çevirmek mümkündür. Öğrenciler hobilerine ve onları mutlu eden aktivitelere hafta birkaç saat ayırarak derslerinde daha başarılı olmayı sağlayabilmektedir.
Kaygıyı Yenmek İçin Nefes Egzersizleri
Kaygının azaltılması yapılan egzersizler arasında kas gevşetme egzersizleri de yer almaktadır. Sınavda ortaya çıkabilecek plansız tepkilerin kontrol altında tutulmasına yardımcı olan egzersiz örnekleri şu şekildedir:
- Kontrollü nefes alma egzersizleri: Bu yöntem sayesinde kaygılı bireylerin kaygı düzeyleri dengelenebilmektedir. Kaygılar, düzensiz nefes alma ya da nefes almama ekseninde ilerlemektedir. Bu bilgiye dayandırılarak oluşturulan egzersiz en az 4 dakika boyunca uygulanmalıdır. Bu süre vücutta yer alan o2 ve co2 dengesini ayarlamak için yeterli gelmektedir. Bireyler 4 dakika boyunca yavaş bir şekilde dörde kadar saymalıdır. Ardından nefes almalıdır. Alınan nefesin bırakılması için ise yine dörde kadar sayma yapılmalıdır. Bireyler gevşeme durumlarını kontrol ederek egzersize devam edebilmektedir.
- Gevşeme egzersizleri: Bedendeki gerilimden uzaklaşılabilmesi için gevşeme önemli bir yere sahiptir. Derinlemesine oluşturulan egzersizler sayesinde bedendeki gerilim taşınan alanların farkına varılmaktadır. Bazı gevşeme teknikleri kaygı ile başa çıkmanın önemli bir yoludur.
Sınav Anında Kaygıyı Yenmek
Sınavda kaygıyı yenmek isteyen kişiler kitapçığa göz atarak, en iyi olduğu dersten başlayarak ya da her soruya şans tanıyarak bu isteklerini yerine getirebilmektedir. Kitapçığa göz atmak ilk etapta öğrenciler için vakit kaybı gibi görünebilmektedir. Ancak durum bundan ibaret değildir. Kitapçığa duyulan hâkimiyetin artması, muhtemel değişikliklerin görülmesi, eksik sayfaların tespiti için kitapçık mutlaka kontrol edilmelidir.
Öğrencilerin en iyi olduğu dersten başlaması sınav heyecanını azaltmakta, vakit kazandırmakta ve motivasyon sağlamaktadır.
Sınava giren öğrencilerin her soruya şans tanıması beklenmektedir. Öğrenciler şıklardan önce soruları okuyarak ve soru kökenine inerek soruyu doğru çözme oranlarını artırabilmektedir. Şıkların tamamı okunmalı, cevaplar bir kez işaretlendikten sonra değiştirilmemeli, ipuçları değerlendirilmeli, yanlışlar elenmelidir. Öğrencilerin fikri yok ise diğer soruya geçilmeli ve vakit kaybedilmemelidir.
Anne ve Babaların Çocuklarının Kaygısını Yenmesi İçin Yapabilecekleri Şeyler
Ailelerin sınav kaygısına yönelik yapabilecekleri maddeler aşağıda yer almaktadır. Bu maddeler öğrencilerin yaşadıkları sınav kaygısı ve stresi en aza indirmeyi sağlayacaktır:
- Sınav her öğrenci için az ya da çok kaygı yaratmaktadır. Bu kaygı her öğrencide uyarıcı bir etki yaratmaktadır. Aşırı kaygı öğrencilerin performansını olumsuz yönde etkileyecektir.
- Anne ve babaların çocuklarındaki beklentilerini gerçekçi kılması önemlidir. Gerçekçilik çocukların ilgi alanlarına, farklılıklarına, başarılarına bağlı olarak yapılan seçimlerdir.
- Çocukların kötü yaptıkları olayların irdelenmesi yerine iyi yaptıkları şeylerin desteklenmesi çok daha iyi olacaktır. Çocuklara neleri yapıp yapamayacağı konusunda fikirler yağdırmak iyi değildir.
- Çocukların kendi istek ve beklentileri göz ardı edilmemelidir.
- Çocukların kişilik özellikleri ve potansiyelleri de göz ardı edilmemelidir.
- Çocukların kaygılarını ifade edebilmesi için rahat bir ortam sunulmalıdır.
- Ailelerin çocukları ile samimiyet kurması son derece önemlidir. Çocukların ailelerini sevmesi ve sınav kaygısından kurtulmalarını sağlayacaktır.
- Her çocuk değerli ve önemlidir. Bu nedenle çocukların başka çocuklar ile karşılaştırılmaması gerekmektedir.
- Çocuklar ile ilgilenen ailelerin onlara nasıl yardımcı olabileceklerini çocukları ile konuşmaları son derece yararlıdır.