Kardeş kıskançlığının tanımı kardeşin doğumu ile başlayan yoğun bir duygu şeklinde yapılabilmektedir. Kardeş kıskançlığı anne ve babaları zora sokan psikolojik bir durumdur. Çocuklar genel olarak kardeşleri anne karnında iken onu sevmektedir. Ancak kardeşlerinin doğması ile bu durum tercine dönebilmektedir. Bunun en büyük nedeni büyük çocuğun anne ve babasını paylaşmak zorunda kalmasıdır. Bu durum süreklilik göstermemekle birlikte değişken olan istekleri yansıtmaktadır.
Kardeş kıskançlığının yaşanmaması için çocukların kardeş konusunda fikirlerinin alınması son derece önemlidir. Annenin beden ve ruh sağlığı ailenin ekonomik gücünden geçmektedir. Ayrıca doğacak olan çocuk sayısı, sorumlulukların paylaşımı gibi konularda da anne etkilenmektedir. Annenin ruh sağlığı çocuklar üzerinde doğrudan etkilidir. Bazı durumlarda annenin hislerinin çocukların hislerini etkilediği ve kardeş kıskançlığının daha belirgin bir şekilde ortaya çıktığı gözlemlenmiştir.
Kıskançlık sevginin yer aldığı ilişkilerde ayrılmaz bir parçadır. Sevilen bir kişinin başka biri ile paylaşılmak istememesi kıskançlığa neden olmaktadır. Kıskançlık ne kadar doğal bir duygu da olsa abartılması durumunda insanların hayatlarına zarar verebilmektedir. Çocuklar için de bu durum geçerlidir. Çocukların hayatlarındaki en değerli hazine olan annenin başka biri ile paylaşılmak zorunda kalması çocuklarda doğal bir kıskançlık ortaya çıkarabilmektedir.
Kardeş Kıskançlığı Neden Olur?
Kardeş kıskançlığının nedenleri arasında gebelerin bedensel güçlük ve yorgunluk ile baş etmeye çalışması yer almaktadır. Gebeler hislerini çocuklarına doğruca yansıtmakta ve bu durum çocukların da duygu değişimine neden olmaktadır. Kardeş kıskançlığına neden olacak diğer faktörler ise şu şekildedir:
- Çalışan annelerin zamanlarını çocuklarına eşit şekilde ayıramaması,
- Çocukların cinsiyetlerinin farklı olmasından kaynaklı olarak muamelelerin farklı olması,
- Çocukların farklı olması durumunda özel bir ilgiye ihtiyaçları olması,
- Annenin yeni doğan ile diğer çocuğundan daha fazla ilgilenmesi,
- Annenin çocuklarından birine kendisi bakıyor iken diğerini kreşe vermesi,
- Çocuklar arasında baş gösteren uyum sorunları,
- Çocukların arasındaki yaş farkı,
- İkinci ya da üçüncü çocukların ilk çocuk tarafından kabullenilmesinde yaşanan zorluk,
- Sevginin farklı şekillerde ifade edilmesi,
- Çocukların farklı oranlarda cesaretlendirilmesi,
- Çocuklardan birine diğerinden çok daha fazla ilgi gösterilmesi gibi durumlar kardeş kıskançlığına neden olabilmektedir.
Anne Babalara Tavsiyeler
Kardeş kıskançlığı konusunda anne babalara verilecek tavsiyeler arasında çocukların gösterişli şekilde sevip okşanmasından kaçınmak yer almaktadır. Bir çocuk yanınızda duruyor iken diğer çocuğunuzu abartılı şekilde sevmeniz olmayan bir kıskançlık duygusu meydana getirebilmektedir.
Anne ve babaların çocuklarında tespit ettikleri kıskançlık duygusunun sonucunda “nasılsa geçer” gibi düşünceler süreci daha da zorlu hale getirebilir.
Çocukların kardeşlerini kıskanmalarına örnekler şu şekilde verilebilmektedir:
- Anne ve babanın kendisi durur iken kardeşini sevip okşaması,
- Sevgi gösterilerinde bulunmak,
- Annenin tümü ile kendinden uzaklaşması,
- Çocukların kardeşlerinin yanaklarını sever iken biraz sıkması,
- Kardeşe yapılan sıkı sarılmalar ve ağlatan kucaklaşmalar,
- Kardeşin kaza ile yere düşürülmesi,
- Kardeşten etkilenmiyormuş gibi davranma,
- Bebeği sevememe, ona karşı huzursuzluk hissetme.
Hamilelik Sürecinde Çocuğu Kardeşe Hazırlamak
Gebelik sürecinde çocukların hazırlanması ; Kıskançlığın önlenmesinde en önemli adım ailenin çocuğa yeni kardeşlerinin olacağını anlatmasıdır. Çocuğa kardeşi ile yapabileceği şeyler, eğlenceler, oyunlar anlatılmalıdır. Çocuğun yeni kardeş fikrine alıştırılması en iyisi olacaktır. Buna ek olarak bebeğin ihtiyaçları da çocuklara anlatılmalıdır. Bundan dolayı çocuklar anne ve babalarının bebek ile ilgilenmesini normal görmektedir.
Çocukların kardeşlerine karşı duydukları kıskançlığın önlenmesi konusunda çocuklardan yardım alınmalıdır. Bebekle birlikte çocuğun sevileceği sık sık vurgulanmalı ve çocuğun kaygılarını gidermek amaçlanmalıdır. Çocukların anne ve babalara söylediği “Beni artık sevmiyorsun, kardeşimi seviyorsun” ifadelerine zıt tepkiler verilmemelidir. Bu ifadelere karşılık olarak “Bunu hangi davranışlarımdan anlıyorsun” gibi ifadeler verilebilmektedir.
Kardeş Kıskançlığını Önlemek
Kıskançlığın önüne geçmek için anne ve babaların uygulamaları gereken bazı adımlar aşağıda yer almaktadır:
- Çocuğun herhangi bir şekilde kendi kardeşi ya da yaşıtları ile kıyaslanmaması gerekmektedir. Sen büyüksün, o küçük gibi ifadeler çocuklara itici gelmektedir. Çocuğun ailesinden uzaklaşmaması için bu gibi ifadeler kullanılmamalıdır.
- Kardeş kıskançlığı çocukların uyumsuzluk yaşamalarına neden olmakta ve bazı durumlarda iletişim bozuklukları da ortaya çıkarabilmektedir. Bu durum aileye olan güvenin eksilmesine neden olarak çocuklara zarar verebilmektedir.
- Ailede yaşanan çekişme ve kavgalarda bir mola verilmesi iyi olacaktır. Çocuklarınızın ve sizin sakinleşmeniz için mola gerekmektedir. Mola, fizyolojik cezalardan kaçınılmasını sağlamaktadır.
- Olay anında anne ve babaların çocuklarına haklı ya da haksız şekilde muamele edilmesi hoş olmayacaktır.
- Ebeveynler çocuklarına verecekleri fizyolojik cezadan vazgeçerek onları parka gitmeme, oyuncaklarını almama gibi daha öğretici cezalar ile sınayabilir.
- Çocukların sevildiklerini hissedebilmeleri için tüm aile üyelerinden yardım alınabilir.
- Çocuklara gereksiz yere söylenmek onların belirli noktalarına baskı yaparak uyarılmasına neden olabilmektedir.
- İki kardeş arasında paylaşılamayan bir eşya var ise adil bir planlama ile sorunun çözümüne gidilmelidir. Uyulmadık durumlar ya da yapılamayan paylaşımlar sonucunda iki çocuğun da o eşya ile etkileşimi kesilmelidir.
- Olumlu davranışların pekiştirilmesi ve ödüllendirilmesi çocukların hoşuna gidecektir.
- Kardeş gelmeden önce çocukla ne kadar ilgileniliyor ise kardeş geldikten sonra da o şekilde ilgi gösterilmelidir.
- Olumlu davranışların pekiştirilmesi için ödüller ve sevgi kullanılabilir.
- Kardeşin bakımı konusunda diğer çocuktan yardım istemek de kıskançlığı yenme konusunda etkilidir.
Kardeş Kıskançlığının Belirtileri
Kıskançlığın belirtileri iki kardeşin birbirine karşı duyduğu öfkeyi ortaya çıkarmaktadır. Kıskançlığın anlaşılabilmesi için şu örnekleri inceleyebilirsiniz:
- Büyük çocuk şimdiye kadar kendisine gösterilen sevgi ve ilgiden uzaklaşmış, ikinci plana atılmış gibi hisseder. Bu durumda anneden uzaklaşır, içine kapanır, zayıflar.
- Çocuklardan bazıları kabus görmeye ya da altını ıslatmaya başlar. Alt ıslatma, parmak emme gibi davranışlar çocukların kıskançlık belirtilerine örnektir.
- Çocukların aşırı agresif ve sinirli tavırları oluşur. Huzursuz görünümlü çocuklar sakinleşmekte zorlanmaktadır.
- Anne ve babaya sorulan sorulardan kıskançlık belirtisi anlaşılabilmektedir.
- Bazı çocuklar kardeşlerine vurarak, onların oyuncaklarını kırarak ya da kardeşlerini ağlatarak kıskançlıklarını dile getirebilmektedir. Çocukların bu şekilde davranmalarının temel sebebi anne ve babalarını kaybetme korkusudur.
Kardeş Kıskançlığı ile Baş Etme
Kıskançlık ile başa çıkmak için yapılabilecek bazı şeyler vardır. Kardeş kıskançlığı yaşayan çocukların önemsenmesi ve o çocuklar ile daha çok zaman geçirilmeye çalışılması yapılacak uygulamalar arasındadır. Ayrıca şu uygulamalar da kıskançlığın azalmasında etkili olabilmektedir:
- Bireylerin özelliklerini önemsemek, ilgi alanlarını ve yeteneklerini keşfetmek,
- Çocukların duygularını tanımak, kardeşlerine karşı yaptıkları olumsuz davranışların düzeltilmeye çalışılması,
- Çocuklar arasındaki rekabete çözüm bulmak, çocukların sorunlarına karşı iyi bir dinleyici olmak, beden dilini kullanmak çocukları pozitif etkileyecektir.